Jolien ’t Hart (toneel)

In 1978 was ik, na de dood van de vader van Michiel en Nienke, op zoek naar een andere school voor mijn kinderen, dan de dorpsschool in het piepkleine dorpje waar we tot op dat moment hadden gewoond.

De pianist van de cabaretgroep waar ik als tekstschrijver aan verbonden was had op de Vrije School Groningen goede ervaringen met zijn eigen kinderen. En zo geschiedde het, dat zowel Nienke als ook haar broer Michiel uiteindelijk twaalf jaar Vrije School-onderwijs hebben genoten. Gedurende al die jaren ben ik, eerst als vaste inval-leerkracht op de Onderbouw en later als docent Nederlands en toneel op de Bovenbouw, samen met mijn kinderen op school geweest.

Dat was voor ons geen enkel probleem. Voor sommige collega’s af en toe wel. Als die tijdens de pauze mededelingen wilden doen en/of klachten indienen over mijn kinderen, gaf ik hen te verstaan dat de moeder van Michiel en Nienke helaas niet aanwezig was en alleen thuis te bereiken was. Dat maakte de situatie voor alle partijen binnen de kortste keren volstrekt duidelijk.

Doordat ik de klas van Nienke vanaf het eerste leerjaar niet alleen als “moeder van”, maar ook als docent leerde kennen, voelt de band met deze klas als heel speciaal. Op de Onderbouw heb ik in de eerste vier leerjaren regelmatig voor de klas gestaan als stand-in voor juf Elly. Vanaf klas vijf was dat nauwelijks meer nodig, want meester Klaas was een ouderwets degelijke meester die nooit verzuimde.

Ik heb het voorrecht gehad om de leerlingen van dichtbij te zien opgroeien. En ik realiseer me nog steeds hoe bijzonder dat was. Met een aantal leerlingen heb ik nog steeds contact en dat vind ik erg leuk. Op de Bovenbouw heb ik de klas alleen in het negende en het elfde leerjaar intensief meegemaakt. Maar dat was dan ook wel echt intensief. In de negende en de elfde klas was de opvoering van een toneelstuk vaste prik. En de aard en het karakter van die toneelstukken lag vast in het leerplan. In de negende klas behoorde een klucht-achtig stuk te worden opgevoerd. Dat paste volgens de geleerden namelijk bij de ontwikkelingsfase waarin de leerlingen zich bevonden. Nou, deze negende klas wist daar wel raad mee. Voortvarend stortten ze zich op Goldoni’s “Knecht van twee meesters”, in principe natuurlijk een onmogelijk stuk voor een stel 15-jarige pubers.

En er volgde een hectisch aantal weken met toneellessen in de niet erg comfortabele zaal van wat nu het A-gebouw is, op een niet al te ruim bemeten podium. Voeg daarbij het feit dat de klas, zelfs voor een negende leerjaar, een uitzonderlijk levendig karakter vertoonde, dat de lessen in de middag plaatsvonden en alle ingrediënten voor een slopend proces zijn aanwezig.

Ik moet eerlijk bekennen dat ik slechts weinig actieve herinneringsmomenten heb aan deze toneelperiode, behalve het feit dat er uiteindelijk een heel geslaagde uitvoering tot stand kwam, waarbij de leerlingen zich lieten zien als hecht ensemble. De enige die lichtelijk hysterisch iedereen voor de voeten liep was de mentor van het stel. In de elfde klas had ik te maken met een uitzonderlijk gemotiveerde klas, met een mooi gevoel voor humor en een sterke onderlinge band.

Ik besloot een langjarige droom werkelijkheid te laten worden door een van mijn lievelingsboeken, “Een zomerzotheid” van Cissy van Marxveldt, te bewerken tot toneelstuk. Eigenlijk stond er voor de elfde klas iets van Shakespeare, of een dergelijk literair-verantwoord stuk in het leerplan. Maar op de Bovenbouw van de Vrije School Groningen was gelukkig, zoals gewoonlijk, veel meer mogelijk en ruimte voor persoonlijk initiatief (tot op zekere hoogte uiteraard….)

Aan die toneelperiode van de elfde klas heb ik zeer goede herinneringen. Het resultaat overtrof uiteindelijk mijn verwachtingen door de volle overgave waarmee iedereen zich heeft ingezet. Licht, geluid, decor, kostuums en volgens mij zelfs de catering: de hele klas zorgde er samen voor dat het allemaal in orde kwam. Gelukkig hebben we de foto’s nog die daar overduidelijk van getuigen. De gymzaal werd omgetoverd tot heuse theaterzaal en ik vermoed dat het hele spektakel op school de nodige onrust heeft veroorzaakt.

Ik heb me overigens wel heel erg verantwoordelijk gevoeld gedurende deze hele happening, omdat Ignace overspannen thuis zat. Hij heeft dit alles helemaal niet meegemaakt helaas. Ik herinner me dat Wim Haagsma af en toe wat hand en spandiensten kwam verrichten. Maar toen hij zag hoe de samenwerking tussen de klas en mij verliep, beperkte hij dat tot een uiterste.

Het was opvallend hoe coöperatief de hele klas zich opstelde. Ik had nauwelijks het gevoel dat ik de kar moest trekken. In mijn beleving hebben we gewoon samengewerkt. Groot voordeel daarbij was dat iedereen heel veel lol had in dit stuk. En ik kan me ook nog voorstellen dat ik op mijn eigen genadeloze manier gewoon geen zin had in gezeik en dat krachtig uitstraalde. Laten we zeggen dat we aan elkaar gewaagd waren, deze klas en ik.

In 1986 leerde ik Nick, mijn huidige man kennen. Voor de Bovenbouw-jaren van Nienke en Michiel is zijn aanwezigheid onmisbaar geweest. Hij stelde zich van het begin af aan op als een zeer betrokken ouder en het is aan hem te danken dat ik braaf de ouderavonden bleef bezoeken, want daar was ik na al die jaren Onderbouw eigenlijk wel helemaal klaar mee…….

Nadat Nienke en Michiel de Bovenbouw hadden verlaten, ben ik er nog twintig jaar met veel plezier blijven werken als docent Nederlands. Gedurende die jaren zag ik uit verschillende klassen een aantal oud-leerlingen als docent op school terugkomen. Een heel bijzondere ervaring was dat. In 2011 ben ik met pensioen gegaan. Het heeft wel een aantal jaren geduurd voordat ik daar echt vrede mee had. Genieten doet een mens van z’n werk, niet van z’n pensioen.

Maar gelukkig bleef de sterke band met de Vrije School Groningen bestaan. Ik mocht af en toe hier en daar nog wel eens een lesje draaien, bijzitten bij de mondelinge examens en toppunt van luxe: in de klas van mijn kleindochters les geven. Dit alles dankzij de goede band met de collega’s van mijn vakgroep. In verwondering en dankbaarheid kijk ik nu terug op mijn persoonlijke Vrije School-tijd.

Jolien